DSO oblicza się, dzieląc średni stan należności handlowych przez wartość sprzedaży kredytowej z tego samego okresu, a następnie mnożąc wynik przez liczbę dni. Jeżeli średnie należności wynoszą 120 000 zł, roczna sprzedaż kredytowa 1 200 000 zł, a okres obejmuje 365 dni, DSO wynosi 36,5 dnia. Oznacza to, że należności odpowiadają około 36,5 dnia sprzedaży z odroczonym terminem płatności.
DSO = (średni stan należności / sprzedaż kredytowa) × liczba dni okresu
Co oznacza wskaźnik DSO?
DSO to skrót od angielskiego określenia Days Sales Outstanding. Wskaźnik przedstawia rotację należności w dniach, czyli informuje, ilu dni sprzedaży odpowiada wartość należności oczekujących na zapłatę.
Wynik nie pokazuje dokładnej średniej liczby dni, po której opłacana jest każda faktura. Jest to wskaźnik obliczony na podstawie łącznej wartości należności i sprzedaży w wybranym okresie. Do sprawdzania rzeczywistych opóźnień poszczególnych klientów lepiej wykorzystać raport wiekowania należności lub dane o terminach zapłaty konkretnych dokumentów.
DSO jest także jednym ze składników wykorzystywanych podczas obliczania cyklu konwersji gotówki. Pozwala ocenić tę część cyklu działalności, która rozpoczyna się sprzedażą z odroczoną płatnością, a kończy wpływem pieniędzy od odbiorcy.
Jaki jest wzór na DSO?
Podstawowy wzór na DSO wygląda następująco:
DSO = (średni stan należności handlowych / sprzedaż kredytowa w okresie) × liczba dni okresu
Do wykonania obliczenia potrzebne są trzy wartości:
- średni stan należności handlowych, czyli przeciętna wartość kwot oczekujących na zapłatę,
- sprzedaż kredytowa, czyli sprzedaż z odroczonym terminem płatności,
- liczba dni w analizowanym okresie, na przykład 30, 90 lub 365.
DSO można również otrzymać na podstawie wskaźnika rotacji należności wyrażonego w liczbie obrotów:
DSO = liczba dni w okresie / wskaźnik rotacji należności
Oba sposoby powinny prowadzić do tego samego wyniku, o ile wykorzystane dane dotyczą tego samego okresu i zostały ustalone według spójnych zasad.
Jak obliczyć DSO krok po kroku?
Wybierz analizowany okres
Najpierw trzeba określić, czy DSO będzie obliczane za miesiąc, kwartał, półrocze czy rok. Od tego zależy zarówno wartość sprzedaży, jak i liczba dni użyta we wzorze.
Przy analizie miesięcznej należy zastosować rzeczywistą liczbę dni danego miesiąca. Dla kwartału można przyjąć 90, 91 lub 92 dni, zależnie od jego długości. Przy obliczeniu rocznym najczęściej wykorzystuje się 365 dni, a w roku przestępnym 366.
Najważniejsza jest zgodność okresów. Nie należy dzielić miesięcznego stanu należności przez roczną sprzedaż ani mnożyć danych kwartalnych przez 365 dni. Wszystkie wartości muszą dotyczyć tego samego przedziału czasowego.
Oblicz średni stan należności
Średni stan należności można ustalić na podstawie salda początkowego i końcowego:
Średni stan należności = (należności na początek okresu + należności na koniec okresu) / 2
Jeżeli na początku roku należności handlowe wynosiły 100 000 zł, a na końcu 140 000 zł, średnia wartość wynosi:
(100 000 zł + 140 000 zł) / 2 = 120 000 zł
Do obliczenia należy wykorzystać przede wszystkim należności z tytułu dostaw i usług, ponieważ powstały one w wyniku sprzedaży. Nie powinno się automatycznie uwzględniać wszystkich należności krótkoterminowych, takich jak rozrachunki podatkowe, pożyczki udzielone pracownikom czy inne kwoty niezwiązane z działalnością sprzedażową.
W firmach o dużej sezonowości średnia z dwóch sald może nie oddawać typowego poziomu należności. Dokładniejszy wynik zapewni wtedy średnia obliczona z sald na koniec każdego miesiąca, a przy częstym raportowaniu nawet ze stanów dziennych.
Ustal sprzedaż kredytową
W klasycznym wzorze stosuje się sprzedaż kredytową, czyli wartość sprzedaży, za którą klient płaci po wystawieniu faktury. Nie obejmuje ona sprzedaży gotówkowej, przedpłat ani transakcji opłaconych natychmiast.
Jeżeli firma nie wyodrębnia sprzedaży kredytowej w swoich raportach, można zastosować przychody netto ze sprzedaży jako wartość przybliżoną. Trzeba jednak pamiętać, że taki wariant może zaniżyć DSO, zwłaszcza gdy duża część klientów płaci z góry lub bezpośrednio podczas zakupu.
Raz przyjęta metoda powinna być stosowana konsekwentnie. Zmiana sprzedaży kredytowej na całkowite przychody między kolejnymi okresami utrudni ocenę, czy różnica w DSO wynika z sytuacji firmy, czy jedynie z innego sposobu liczenia.
Podstaw dane do wzoru
Po ustaleniu wszystkich wartości należy:
- podzielić średni stan należności przez sprzedaż kredytową,
- pomnożyć otrzymany wynik przez liczbę dni w okresie,
- zaokrąglić rezultat, na przykład do jednego miejsca po przecinku,
- zapisać wynik w dniach.
Przykład obliczenia DSO w firmie
Załóżmy, że firma analizuje dane za pełny rok i dysponuje następującymi informacjami:
| Element obliczenia | Wartość |
|---|---|
| Należności na początek roku | 100 000 zł |
| Należności na koniec roku | 140 000 zł |
| Sprzedaż kredytowa netto | 1 200 000 zł |
| Liczba dni | 365 |
Najpierw należy obliczyć średni stan należności:
Średni stan należności = (100 000 zł + 140 000 zł) / 2 = 120 000 zł
Następnie wartości można podstawić do wzoru:
DSO = (120 000 zł / 1 200 000 zł) × 365
DSO = 0,1 × 365 = 36,5 dnia
Otrzymany wynik oznacza, że wartość należności handlowych odpowiada około 36,5 dnia sprzedaży kredytowej.
Jak interpretować wskaźnik DSO?
Sam wynik nie wystarcza do oceny sytuacji firmy. DSO należy porównać z terminami płatności stosowanymi na fakturach, wynikami z wcześniejszych okresów oraz warunkami typowymi dla danego modelu działalności.
Porównanie z terminem płatności
Jeżeli standardowy termin płatności wynosi 30 dni, a DSO osiąga 36,5 dnia, poziom należności jest wyższy, niż wynikałoby z regulowania wszystkich faktur dokładnie w terminie. Nie oznacza to jednak, że każda faktura jest opłacana średnio 6,5 dnia po terminie.
Na wynik wpływają między innymi różne terminy oferowane klientom, zmiany wielkości sprzedaży, faktury wystawione pod koniec okresu oraz udział odbiorców płacących przed terminem lub ze znacznym opóźnieniem.
Porównanie kolejnych okresów
Rosnący DSO może oznaczać, że firma dłużej czeka na pieniądze od odbiorców. Przyczyną mogą być opóźnienia klientów, wydłużenie terminów płatności, większy udział sprzedaży kredytowej, problemy z fakturowaniem albo spory dotyczące wykonanych usług i dostaw.
Spadek DSO zwykle wskazuje na szybszy spływ należności. Nie zawsze jest jednak jednoznacznie korzystny. Wynik może się obniżyć również wtedy, gdy firma ogranicza sprzedaż klientom korzystającym z dłuższych terminów albo stosuje warunki, które zmniejszają jej konkurencyjność.
Jeżeli wydłużający się okres oczekiwania na płatności zaczyna ograniczać płynność, analiza DSO może stać się punktem wyjścia do skracania cyklu konwersji gotówki. Działania powinny jednak uwzględniać nie tylko szybkość odzyskiwania pieniędzy, lecz także relacje z klientami i specyfikę sprzedaży.
Porównanie firm i branż
Nie istnieje jeden prawidłowy poziom DSO dla wszystkich przedsiębiorstw. Firma sprzedająca głównie za gotówkę może mieć wynik bliski zeru, natomiast dostawca usług B2B oferujący terminy 60-dniowe będzie naturalnie wykazywał znacznie wyższy wskaźnik.
Najbardziej użyteczne jest porównywanie:
- wyników tej samej firmy w kolejnych miesiącach, kwartałach lub latach,
- DSO ze standardowymi terminami płatności,
- tych samych miesięcy w kolejnych latach, gdy sprzedaż jest sezonowa,
- przedsiębiorstw działających w podobnej branży i korzystających ze zbliżonego modelu rozliczeń.
Jakich błędów unikać przy obliczaniu DSO?
Najczęstszym problemem jest zestawienie danych, które nie są ze sobą porównywalne. Błędny wynik może powstać, gdy sprzedaż pochodzi z całego roku, a należności dotyczą tylko jednego wybranego miesiąca.
Należy również unikać:
- uwzględniania należności niezwiązanych ze sprzedażą,
- stosowania salda końcowego bez zaznaczenia, że jest to wariant uproszczony,
- używania całkowitej sprzedaży, mimo że dostępna jest wartość sprzedaży kredytowej,
- mnożenia miesięcznych danych przez 365 dni,
- mieszania wartości netto i brutto bez zachowania jednej metodologii,
- traktowania DSO jako dokładnego średniego opóźnienia każdej faktury,
- porównywania wyników przedsiębiorstw o zupełnie innych warunkach sprzedaży.
Aby rotacja należności w dniach była użytecznym wskaźnikiem zarządczym, firma powinna ustalić stałe zasady obliczeń. Warto określić, które należności są uwzględniane, jak liczony jest ich średni stan, jaka wartość sprzedaży trafia do mianownika oraz ile dni przyjmuje się dla poszczególnych okresów. Dzięki temu zmiany DSO będą odzwierciedlały rzeczywiste zmiany w rozliczeniach z klientami.
