Niewykonanie układu z wierzycielami – kiedy sąd go uchyli?

Artykuł sponsorowany.

Niewykonywanie układu z wierzycielami może skończyć się jego uchyleniem przez sąd. Długi firmy wracają wtedy do pierwotnej wysokości, a wierzyciele mogą ponownie sięgnąć po egzekucję. To realne ryzyko: w badaniu sądowych postępowań restrukturyzacyjnych spółek z lat 2016-2022 wykazano, że uchylono 27% zatwierdzonych układów.

W 2025 r. restrukturyzację rozpoczęło rekordowe 5 132 przedsiębiorstw (MGBI, Raport 2026). Dla wielu z nich zatwierdzenie układu to dopiero połowa drogi – restrukturyzacja firmy kończy się naprawdę, gdy układ zostanie w całości wykonany. Nie zawsze jednak tak się dzieje.

Czym jest uchylenie układu?

Uchylenie układu to postanowienie sądu restrukturyzacyjnego wydawane na podstawie art. 176 ustawy – Prawo restrukturyzacyjne (dalej: p.r.), które znosi skutki zatwierdzonego układu. W praktyce wygląda to tak, że sąd decyduje, że układ nie zostanie wykonany, bo dłużnik nie spłaca rat zgodnie z harmonogramem, albo ustalony plan nie ma szansy powodzenia. Postanawia więc o jego uchyleniu.

Wierzyciele mogą wówczas dochodzić roszczeń w pierwotnej wysokości (art. 179 ust. 1 p.r.), po pomniejszeniu już wypłaconych w układzie sum. Uchylenie dotyczy tylko etapu wykonywania układu – to nie to samo co odmowa jego zatwierdzenia (art. 165 p.r.).

Kiedy sąd uchyla układ?

Sąd uchyla układ tylko w dwóch sytuacjach (art. 176 ust. 1 p.r.):

• gdy dłużnik nie wykonuje postanowień układu,
• gdy jest oczywiste, że układ nie zostanie wykonany.

Inne przyczyny są niedopuszczalne (art. 176 ust. 2 p.r.). Wierzyciel, który po czasie uznał redukcję długu za niekorzystną, nie „cofnie” więc swojej zgody.

Pierwsza przesłanka to przede wszystkim niezapłacone raty układowe, ale też obowiązki niepieniężne, np. zamiana długu na udziały. Pojedyncze opóźnienie zwykle nie kończy się uchyleniem układu, choć zostaje odnotowane.

Domniemanie, o którym zapomina wielu przedsiębiorców

Ustawa zakłada, że układ nie będzie wykonany, jeśli dłużnik nie płaci zobowiązań powstałych po jego zatwierdzeniu (art. 176 ust. 1 p.r.).

Firma może więc terminowo spłacać raty i mimo to stracić układ – przez zaległe bieżące składki ZUS, podatki czy nieopłacone faktury dostawców. Nowe zobowiązania nie są objęte układem i trzeba je regulować w całości. Domniemanie da się obalić, ale to dłużnik musi wykazać, że układ jest wykonalny.

Kto może złożyć wniosek o uchylenie układu?

Wniosek o uchylenie układu może złożyć wierzyciel, dłużnik, nadzorca wykonania układu albo inna osoba uprawniona z mocy układu (art. 176 ust. 1 p.r.). Opłata sądowa to 100 zł (art. 76 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

O zaległościach wierzyciele mogą dowiedzieć się szybko. Wszystko dlatego, że nadzorca wykonania układu co trzy miesiące składa do sądu sprawozdanie, a informację o tym obwieszcza się w jawnym Krajowym Rejestrze Zadłużonych – KRZ (art. 171 ust. 3 p.r.). Kilka sprawozdań z rzędu ze wskazanymi zaległościami to częsty powód złożenia wniosku o uchylenie układu.

Wniosek dłużnika bywa świadomą decyzją: przy trwałej niewypłacalności można go złożyć razem z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Oba rozpozna wtedy sąd upadłościowy (art. 177 ust. 3 p.r.).

Skutki uchylenia układu dla firmy

W wyniku postanowienia o uchylenie układu:

1. Długi wracają do pierwotnej wysokości. Wpłacone raty zalicza się jednak na poczet roszczeń wierzycieli (art. 179 ust. 1 p.r.).
2. Wierzyciele mogą ponownie prowadzić egzekucję. Firma traci ochronę, jaką dawał jej układ.
3. Hipoteki i zastawy zabezpieczają niespłaconą część długu (art. 179 ust. 4 p.r.).
4. W razie upadłości syndyk z urzędu umieszcza wierzytelności na liście, uwzględniając kwoty już zapłacone (art. 179 ust. 3 p.r.).
5. Przy niewypłacalności liczy się czas. Na wniosek o upadłość jest co do zasady 30 dni (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego), a zwłoka grozi osobistą odpowiedzialnością członków zarządu.

Na postanowienie o uchyleniu układu przysługuje zażalenie – dłużnikowi i wierzycielom, którzy mieli prawo głosu na zgromadzeniu przyjmującym układ (art. 176 ust. 4 p.r.). Warto też wiedzieć, że układ nigdy nie chronił poręczycieli ani współdłużników (art. 167 ust. 1 p.r.).

Jeśli firma przeszła już postępowanie o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem o dniu układowym, przez 10 lat nie skorzysta z tej ścieżki ponownie (art. 226a ust. 2 p.r.). Zostają tryby sądowe – dłuższe i droższe.

Te same skutki dla długów ma wygaśnięcie układu. Następuje ono z mocy prawa, gdy w czasie wykonywania układu sąd ogłosi upadłość dłużnika albo oddali wniosek o upadłość z powodu braku majątku na koszty postępowania (art. 178 p.r. w zw. z art. 13 Prawa upadłościowego). W odróżnieniu od uchylenia nie wymaga wniosku ani odrębnego postanowienia.

Zmiana układu zamiast uchylenia

Jeśli po zatwierdzeniu układu dochód firmy trwale się zmniejszył, można wystąpić do sądu o zmianę układu (art. 173 ust. 1 p.r.) – zamiast czekać na wniosek wierzyciela o uchylenie.

• Spadek musi być trwały. Słabszy miesiąc to za mało, utrata kluczowego kontraktu – już tak. Trzeba to wykazać danymi finansowymi.
• Przepis działa w obie strony. Przy trwałym wzroście dochodu o zmianę mogą wystąpić wierzyciele lub nadzorca układu.
• Wierzyciele głosują sumą pomniejszoną o kwoty już otrzymane (art. 175 ust. 1 p.r.), więc układ sił może być inny niż na starcie restrukturyzacji.
• Kolejność ma znaczenie. Jeśli przed rozpoznaniem wniosku o zmianę wpłynie wniosek o uchylenie, sąd rozpozna oba łącznie (art. 177 ust. 1 p.r.). Lepiej działać z własnej inicjatywy, niż odpierać zarzuty np. wierzycieli.

Zmiana układu może też działać przeciwko dłużnikowi: nadzorca lub wierzyciel mogą żądać powierzenia zarządu wskazanej osobie, np. gdy dłużnik naruszył prawo z pokrzywdzeniem wierzycieli albo utrudnia pracę nadzorcy (art. 173 ust. 2 p.r.).

Jak uniknąć uchylenia układu? 5 kroków

1. Oceń, czy problem jest przejściowy, czy trwały. Od tego zależy, czy wnioskować o zmianę układu.
2. Nie zaniedbuj bieżących zobowiązań. Zaległy ZUS może być groźniejszy niż spóźniona rata, bo uruchamia domniemanie z art. 176 p.r.
3. Porozmawiaj z nadzorcą przed kolejnym sprawozdaniem. Milczenie działa na Twoją niekorzyść.
4. Zbierz dane finansowe – sprawozdania, zestawienia sprzedaży, informacje o utraconych kontraktach. Bez nich wniosek o zmianę układu nie ma szans powodzenia.
5. Jeśli firma jest już niewypłacalna, policz terminy upadłościowe. Zwłoka przenosi ryzyko na majątek osobisty członków zarządu.

Nie każdy zagrożony układ da się uratować, ale wczesna reakcja daje więcej możliwości. Szerzej o tym, czym jest uchylenie układu, piszemy na blogu ASK Legal.

Stan prawny: wrzesień 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Źródła

• Ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1428 ze zm.), art. 165, 167, 171, 173-179, 226a
• Ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe
• Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• MGBI, „Postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne. Raport 2026”
• Zaremba, „Skuteczność postępowań restrukturyzacyjnych w ujęciu ekonomicznym i prawnym”, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2025, t. 87, nr 1 (badanie nie obejmowało postępowań o zatwierdzenie układu)